Sianissutsikkut ineriartornermi kinguarsimaneq

Sianissutsitigut ineriartornermi piginnaanikinneq aamma taaneqartarpoq kinguarsimanermik, sianissutsikkut innarluuteqarnermik imaluunniit sianissutsitigut piginnaasaqarnerup annikinneranik. Sianilluannginneq silanngajaarnerlu, qanga taaguutaasimasut atorneqarunnaarnikuupput.

Sianissutsitigut ineriartornermi piginnaanikinneq immini nappaataanngilaq. Malunniuttarpoq nappaatit assigiinngitsut malunniuttarnerisut, imaluunniit timikkut, akuutissanit kemiskiusunit imaluunniit misigissutsitigut artukkigaanerup kingunerannik.

Sianissutsitigut ineriartornermi piginnaanikinneq, sianissutsikkut piginnaasat pisinnaanerillu unissimanerattut ineriartunnginnerattullu nassuiarneqartarpoq. Meeraanerup nalaani malunniuttarpoq, silassorissuserlu sianissutsimik atuisinnaanermut tunngasoq (kognition), oqaatsit, inooqataanissamut naleqqussarneq aalaatsitigullu piginnaasat sunnertarlugit.

Inuit silassorissutsitigut piginnaanikitsut silassorissusaat, IQ,70 inortarpaa. IQ nalinginnaasoq 100 missaaniittarpoq.Sianissutsitigut ineriartornermi piginnaanikissutsip annertussusaa assigiinngiiaarsinnaavoq. Sianissutsitigut ineriartornermi piginnaanikitsoq inuttut allatuulli nammineq pisinnaasani naapertorlugit ineriartornissaminut nutaanillu ilikkagaqarnissaminut periarfissaqartarpoq.

Avatangiisit (angajoqqaat, qanigisat, perorsaanermik suliaqartut, ikorfartortigisat allallu ilinniagaqarsimasut), ineriartortitsiinissamut sammisaqarnerunissamullu periarfissiisinnaanermut piginnaasaqarnerat, periarfissaqarnerallu, sianissutsitigut ineriartornermi piginnaasakitsup piginnaanngoqqissarnissaanut apeqqutaalluinnartarput.

Piginnaanikinnerup annertussusai assigiinngitsut.

Annikippat: IQ-a 50-69’imiittarpoq. Nalinginnaavoq meeqqap atuarfimmi ilikkagaqarnissamik ajornartorsiuteqartarnera. Inersimasut ilarpassui sulisinnaasarput, inoqatinut akuliusimasarlutik inuiaqatigiinnullu tunniussaqarsinnaallutik.

Akunnappat: IQ-a 35-49’iittarpoq. Amerlanerit imminnut isumagisinnaasarput pisinnaasaqarlutillu killilimmik. Inersimasut inuiaqatigiit akornanniissagunik ikorfartorteqarnissaq pisariaqartittarpaat.

Annertujaarpat: IQ-a 20-34’miittarpoq. Ikorfartorteqartuarnissaq ikiorneqartuarnissarlu pisariaqartippaat.

Annertunerpaappat: IQ-ata 20 inortarpaa. Isumagineqarnissamut, avatangiisinik attaveqarnissamut nikissinnaanissamullu ikiorneqartariaqarput tamakkiisumik.

Sianissutsikkut piginnaanikinnermut peqqutaasut

Piginnaanikinnerpaat 70%-iisa missaanni peqqutaasoq paasineqarsinnaasarpoq. Annertunngitsumik piginnaanikitsut taamaallaat 50%-iini peqqutaasoq paasineqarsinnaasarpoq.Sianissutsikkut piginnaanikinnermut peqqutaasoq meeqqap erniunnginnerani, erniunerata nalaani imaluunniit erniunerata kingorna pinngorsinnaasarpoq.

Peqqutaasuni makku nalinginnaanerpaapput:

• Aseruuttoornerit imaluunniit toqunartoqalernerit kinguneri. Soorlu meeqqap meningitis-ersimaneranit, qimmeralannermit, herpesimit imaluunniit naartunerup nalaani imigassartornermit.
• Timikkut peqqutit kingunerini, soorlu erniunermi iltimik amigaateqarneq, qaratsami taqqamik milittoorneq, qalatsip qungatsimut nerngussimanera.
• Timip inuussutissaminik sulinerlunnerani, alliartornermi imaluunniit inuussutissani ajortoqarnera, soorlu Prader Willi syndrom´eqarnermi, Propionacidæmi-eqarnermi: (Propionacidæmi = Timip inuussutissaanik suliarinninnernik nappaat kingornuttagaasinnaasoq, protein-inik nungutitsisinnaajunnaartitsisinnaasoq).
• Inunngoreernermi qaratsakkut nappaateqalerneq, soorlu Tuberøs sclerose.
• Kromosomit ajoquteqarnerat, soorlu Downs syndrom
• Inorluni inunngornerup imaluunniit oqippallaarluni inunngornerup kinguneri.
• Inuunermi misigissutsikkut eqquisuni nalaataqarnerlunnermi, soorlu sumiginnagaaneq.