ADHD

ADHD suua?

ADHD naalisaataavoq nappaammut uunga: Attention Deficit/Hyperactivity Disorder, isumaqartoq malinnaasinnaannginneq, pequallanneq/aalaniaannarneq aamma pinasuartarneq.  

ADHD-raanni nalinginnaavoq makkuninnga ajornartorsiutiginninneq: paasinnissinnaaneq, isumasiuisinnaaneq, eqqaamasaqarsinnaaneq, pilersaarusiorsinnaaneq aamma sumiinnermik paatsoortarneq.  

ADHD assigiinngitsunut pingasunut immikkoortinneqarsinnaavoq:  

• ADHD - malinnaaniarnermik ajornartorsiuteqarnerulluni
• ADHD - pequallassimaartorujussuulluni pinasuartartuullunilu
• ADHD - siulliit marluk taariikkat ataatsikkoortillugit.

Ilisimatuut isumaqarput ADHD inunnguuseralugu innarluutaasoq. Meeqqat atuartut tamarmik 2-5% -ii  ADHD- qartarput. Nukappiaqqat pingasoriaammik niviarsiaqqaniit amerlanermik ADHD-mik innarluuteqartarput. Ilisimatuulli assigiinngissut suli qularnaallisinngilaat.

Siusinnerusukkut taaguut DAMP atorneqaraluarpoq. DAMP Skandinaviami nappaammik taassuminnga taaguutaavoq naalisaataallunilu Deficits in Attention, Motor control and Perception-imut.  

Taaguut DAMP ullumikkut ADHD-mik "taarserneqarnikuuvoq" nunani tamani nappaammik taassuminnga taaguutaalluni.

ADHD-p innarluutitut ersiutai

Taamatut innarluutillit ilisarnaatigisarpaat:

• Puutsikkuminartuuneq
• Aallusserpiarsinnaannginneq
• Suliassanik pilersaarusiorsinnaannginneq (soorlu nerriviliorluni) imaluunniit sammisaqarpiarsinnaannginneq (assersuutigalugu pinnguarluni)
• Timimigut eqqissiviittarpoq assullu aallaamasarluni
• Nipiliortuusarpoq
• Tassanngaannaq iliuuseqartartuuvoq, allanullu saapallattartuulluni

Ilisarnaatit taakkua pigineqassapput ADHD innarluutigissagaanni. Ukioqatinut naleqqiukkaanni ukioqatigisallu taakku qulaaniittut atorlugit pissusilersortuunngippata ADHD –qarneq ersertarpoq.

ADHD-mik innarluuteqarneq qanoq isilluni paasineqartarpa?

Misissugaritinneq aallartittarpoq ”Siunnersuisarfimmut” PPR[1]-imut imaluunniit ”MISI”[2]-mut saaffiginninnikkut, aamma nakorsamut saaffiginninneq atorneqartarpoq.  Tarnikkut nappaatinik ilinniarsimasut aammalu tarnip pissusaanik ilisimasallit misissuinermi ilaatinneqartarput.  Napparsimmavimmit tarnikkut nappaatinik immikkoortortaqarfiup ADHD-qartoqarnersoq aaliangertarpaa. Pingaaruteqarpoq misissuinermi angajoqqaat paaqqinnittarfiillu ilisimasaat ilanngutissallugit.

Nakorsamit misissortinnermi naartusimaneq erninerlu apeqqutigineqartarput, aammalu assingusunik ilaqutariit iluanni innarluuteqartoqarnersoq. Nakorsap misissuinermi arlaatigut sianiutitigut napparsimasoqarnersoq misissortarpaa aammalu timikkut aalaatsikkullu misissuineq ingerlasarpoq. (Timimut tunngasut timigissaasumit[3] imaluunniit pillorissaasumit[4] misissorneqarsinnaapput)

Tarnip pissusaanik ilisimasallit misissortarpaat misigissutsinut tunngasut[5], ukkassisinnaanerit aammalu silatussutsimut tunngasut.

Tarnikkut nappaatinik ilinniarsimasut misissortarpaat tarnikkut nappaatit allat , innarluutip suunera aaliangerlugu, aammalu misissuisarlutik nakorsaasersuisoqassanersoq paasiniarlugu.  

Meeqqanut ADHD-linnut siunnersuutit pitsaasut:

• Pingaartuuvoq paasissallugu meeqqanik ADHD-tunik sullissisut tamarmik assigiimmik siunertaqarlutik sulissammata, angerlarsimaffimmi, atuarfimmi aammalu sunngiffilerisut.

• Ulluinnarni inuunerup aaqqissuulluagaanissaa pingaaruteqarpoq. Meeqqamut ADHD-qartumut sungiusimasat maleqqissaarnissaat pisariaqarpoq,  soorlu nerisarnerit innartarnerillu.

• Meeqqamut piumasaqaatitit ersarissuussapput aaliangiussallu malinneqartassallutik.  Nalunaaruteqassagaanni paasinninnissamut akornutaasinnaasut ilanngunneqassanngillat, saaffigisallu isitigut isiginissaa pisariaqarluni.

• Ataatsimut nalunaaruteqassagaanni ingammik meeqqanut arlalinnut, taava tamatigorluinnangajak pisariaqartarpoq meeqqamut ADHD-qartumut nalunaaqqinnissaq.

• Pingaaruteqarpoq meeqqamut ADHD-tumut qiimmassaanissaq nersualaarinninnissarlu.

• Pingaaruteqarluinnarportaaq meeraq ukkassilluni sulissappat sullivia assersussallugu. (afskærmning)

• Meeqqamut ADHD-qartumut pitsaanerpaasarpoq ikitttunnguit akornanniinnissaq aammalu inersimasumik tapersersorteqarnissaq.